مواردى كه آن موارد بالاتر هستند در علّت حكم . « 1 » 471 - مفهوم مخالف چگونه مفهومى بوده و موارد آن كدام است ؟ ( 2 - مفهوم المخالفة . . . 6 - مفهوم اللّقب ) ج : مىفرمايد : مفهوم مخالف : عبارت است از حكمى كه از مفهوم استفاده مىشود و در مفهوم كلام بوده و با حكم در منطوق از يك جنس و يك سنخ نباشد . « 2 » براى مفهوم مخالف ، موارد زيادى وجود دارد كه شش قسم آن ذكر مىشود . 1 - مفهوم شرط 2 - مفهوم وصف 3 - مفهوم غايت 4 - مفهوم حصر 5 - مفهوم عدد 6 - مفهوم لقب

--> ( 1 ) - فحوى الخطاب : كلمهء « فحوى » به معناى روش بوده و فحوى الخطاب يعنى روش سخن گفتن به گونه‌اى است كه بيانگر سرايت دادن حكم از موضوع منطوق به هر موضوع و مورد ديگرى است كه از نظر علّت قوىتر باشد . مثلا علت نهى از « تأفيف » حرمت آزردن پدر و مادر است . وقتى تأفيف باعث آزردن پدر و مادر شده و حرام باشد قطعا فحاشى كردن و زدن و مانند آنكه بيشتر موجب آزردن پدر و مادر مىشود نيز حرام است . ( 2 ) - يعنى در ايجاب و سلب متفاوت باشند . مثلا در مثال « إن جاءك زيد فاكرمه » حكم منطوقى عبارت از « وجوب اكرام زيد در صورت آمدن او » مىباشد . حكم مفهومىاش عبارت از « عدم وجوب اكرام زيد در صورت نيامدنش مىباشد » پس حكم در منطوق ، ايجابى ولى در مفهوم ، سلبى شد .